Bağlanma Stilini öğren: İlişkilerimizi Çocukluğumuz mu Şekillendiriyor?

Bazı insanlar ilişkilerde çok çabuk bağlanır. Sürekli ilgi görmek ister, mesajlara geç cevap alınca huzursuz olur ve karşı tarafın davranışlarını fazla analiz eder. Bazıları ise tam tersidir biri onlara fazla yakınlaştığında geri çekilir, duygularını paylaşmakta zorlanır ve ilişkilerde mesafe koymaya çalışır. Kimileri ise hem yakınlık ister hem de yakınlıktan korkar. İşte bu farklı ilişki dinamiklerinin önemli bir kısmı bağlanma stilleri ile açıklanır.

Bağlanma stili, kişinin ilişkilerde nasıl davrandığını, sevgiyi nasıl algıladığını ve duygusal yakınlık karşısında nasıl hissettiğini etkileyen psikolojik bir örüntüdür. Bu kavram ilk olarak psikolog John Bowlby tarafından ortaya atılmış, daha sonra Mary Ainsworth’un çalışmalarıyla geliştirilmiştir. Temel olarak çocukluk döneminde bakım veren kişiyle kurulan ilişki, bireyin ilerleyen yıllarda romantik ilişkilerde nasıl davranacağını etkileyebilir.

Çocukken ihtiyaçlarımız karşılandığında, duygularımız önemsendiğinde ve kendimizi güvende hissettiğimizde dünyayı daha güvenilir bir yer olarak algılarız. Ancak sevginin tutarsız olduğu, ihmalin bulunduğu ya da duygusal ihtiyaçların karşılanmadığı ortamlarda büyümek, ilişkilerde kaygılı ya da kaçınan davranışlara neden olabilir.

Güvenli Bağlanma

Güvenli bağlanma, sağlıklı ilişki kurma açısından en dengeli bağlanma stilidir. Güvenli bağlanan kişiler hem yakınlık kurabilir hem de bireyselliklerini koruyabilirler. İlişkilerde sürekli terk edilme korkusu yaşamazlar ve duygularını açık şekilde ifade edebilirler.

Bu kişiler:

• sorunları konuşmaktan kaçmaz,

• partnerine güvenebilir,

• duygusal ihtiyaçlarını ifade edebilir,

• hem sevgi verebilir hem de sevgi alabilir.

İlişki onlar için sürekli stres yaratan bir alan değil, güven hissi veren bir bağdır. Elbette güvenli bağlanan insanlar hiç sorun yaşamaz demek değildir. Ancak problem yaşadıklarında bunu iletişimle çözmeye daha yatkındırlar.

Genellikle çocuklukta duygusal ihtiyaçları karşılanan, sevgiyi tutarlı şekilde hisseden bireylerde gelişir. Çocuk ağladığında sakinleştirilen, korktuğunda yanında birini bulan ve duyguları küçümsenmeyen bireyler zamanla daha güvenli bağlanma geliştirebilir.

Kaygılı Bağlanma

Kaygılı bağlanan bireyler ilişkilerde yoğun şekilde onaylanma ve yakınlık ihtiyacı hissedebilirler. Sevildiklerinden emin olmak isterler ancak çoğu zaman içlerinde sürekli bir terk edilme korkusu vardır.

Sık görülen düşünceler şunlardır:

• Acaba beni eskisi kadar sevmiyor mu?

• Neden mesajıma geç cevap verdi?

• Bir sorun mu var?

• Ya giderse?

Bu kişiler ilişkilerde fazla düşünmeye yatkın olabilir. Partnerin davranışlarını sürekli analiz etmek, küçük değişimleri tehdit gibi algılamak ve yoğun kaygı yaşamak sık görülür. Karşı taraf biraz uzaklaştığında bile yoğun bir reddedilme hissi ortaya çıkabilir.

Kaygılı bağlanan kişiler genellikle ilişkide fazla verici olabilirler. Karşı tarafı kaybetmemek için kendi ihtiyaçlarını geri plana atabilir, sürekli anlayış göstermeye çalışabilir ve sınır koymakta zorlanabilirler. Ancak içlerinde çoğu zaman yeterince sevilmiyorum hissi bulunur.

Bu bağlanma stilinin çocuklukta sevginin tutarsız olduğu ortamlarda geliştiği düşünülmektedir. Bazen ilgi gören, bazen tamamen görmezden gelinen çocuklar sevgiyi öngörülemez olarak algılayabilir. Bu yüzden yetişkinlikte de sürekli sevginin devam edip etmeyeceğini kontrol etmeye çalışabilirler.

Kaçıngan Bağlanma

Kaçıngan bağlanma stiline sahip kişiler yakınlık arttığında geri çekilme eğilimi gösterebilirler. Duygusal olarak bağımsız görünmeye çalışırlar ve bazen ilişkilerde fazla mesafe koyabilirler.

Bu kişiler:

• duygularını ifade etmekte zorlanabilir,

• yardım istemekten kaçınabilir,

• fazla yakınlıktan rahatsız olabilir,

• kendi alanlarını korumaya aşırı önem verebilirler.

Dışarıdan bakıldığında soğuk ya da ilgisiz görünebilirler. Ancak çoğu zaman bunun altında incinme korkusu vardır. Yakınlık kurduklarında kontrolü kaybedeceklerini ya da zarar göreceklerini hissedebilirler.

Kaçıngan bağlanan bireyler çoğu zaman kimseye ihtiyacım yok mesajı verirler. Fakat bu durum gerçekten ihtiyaç duymadıkları anlamına gelmez. Aslında birçok insan gibi onların da sevilmeye ve anlaşılmaya ihtiyacı vardır, sadece bunu göstermekte zorlanırlar.

Bu bağlanma stili genellikle çocuklukta duygusal ihtiyaçların yeterince karşılanmadığı ortamlarda gelişebilir. Duygularını ifade ettiğinde karşılık bulamayan ya da sürekli güçlü olmalısın mesajı alan çocuklar zamanla ihtiyaçlarını bastırmayı öğrenebilirler.

Korkulu / Düzensiz Bağlanma

Korkulu ya da düzensiz bağlanma stilinde kişi hem yakınlık ister hem de yakınlıktan korkar. Bu nedenle ilişkilerde karmaşık ve yoğun duygular yaşanabilir.

Bir yandan:

• sevilmek,

• anlaşılmak,

• yakın hissetmek ister.

Diğer yandan:

• incinmekten,

• terk edilmekten,

• zarar görmekten korkar.

Bu nedenle ilişkilerde dengesiz davranışlar görülebilir. Kişi bir gün çok yakın davranırken başka bir gün tamamen uzaklaşabilir. Güvenmek ister ama aynı zamanda kimseye tam anlamıyla güvenemez.

Bu bağlanma stilinin genellikle travmatik, kaotik veya korku içeren çocukluk deneyimleriyle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Çocuk için hem güven kaynağı hem korku kaynağı olan ilişkiler, ilerleyen yaşlarda karmaşık bağlanma örüntülerine yol açabilir.

Bağlanma Stilleri İlişkileri Nasıl Etkiler?

Bağlanma stilleri yalnızca romantik ilişkileri değil, arkadaşlıkları ve kişinin kendisiyle olan ilişkisini de etkileyebilir. Örneğin kaygılı bağlanan biri sürekli onay ararken, kaçıngan bağlanan biri duygusal mesafe koyabilir. Bu durum ilişkilerde yanlış anlaşılmalara neden olabilir.

Özellikle kaygılı ve kaçıngan bağlanmanın bir araya geldiği ilişkilerde yoğun bir döngü oluşabilir. Biri yakınlaşmak isterken diğeri uzaklaşır. Biri daha fazla ilgi bekledikçe diğeri daha fazla geri çekilebilir. Bu da iki taraf için yorucu bir ilişki dinamiği oluşturabilir.

Ancak bağlanma stilleri değiştirilemez değildir. İnsan zamanla farkındalık geliştirebilir, kendi davranış örüntülerini anlayabilir ve daha güvenli ilişkiler kurmayı öğrenebilir. Terapi süreci de bu konuda oldukça destekleyici olabilir.

Sonuç

Birçok insan ilişkilerde yaşadığı zorlukların nedenini yalnızca karşı tarafta arar. Oysa bazen mesele sadece yanlış insan değildir, kişinin ilişkilere taşıdığı korkular, beklentiler ve bağlanma biçimi de önemli rol oynar. Bağlanma stillerini anlamak, kişinin hem kendini hem de ilişkilerini daha iyi değerlendirmesine yardımcı olabilir. Çünkü insan bazen ilk kez sağlıklı bir ilişkide şunu fark eder, Sevgi sürekli kaygı hissetmek zorunda değildir.

Sağlıklı ilişki, yanında sürekli diken üstünde hissettiğin değil kendin gibi davranabildiğin, anlaşılmış ve güvende hissettiğin ilişkidir.